Η συμμετοχή  των καυσίμων στην έκρηξη  της ακρίβειας και αντιμετώπιση 

Εικόνα από dailynews.co.zw

Άρθρο του Νίκου Γεωργακάκη, κατοίκου Δήμου Μαρκοπούλου

1. Πρόλογος. Ανατιμήσεις στα καύσιμα

Αρχικά να συγχαρώ τη Δημοτική Κίνηση «Ενότητα, ανατροπή και έργο για το Μαρούσι» για τη σημαντική πρωτοβουλία διοργάνωσης μιας πολύ επίκαιρης εκδήλωσης, για το οξύ πρόβλημα της ακρίβειας και να σας ευχαριστήσω για την πρόσκληση

Η αναγκαιότητα της εκδήλωσης αυτής είναι αυτονόητη γιατί την ακρίβεια τη ζούμε κάθε στιγμή τις μέρες μας. Στον καθημερινό τύπο της τελευταίας περιόδου, είναι συνηθισμένη η είδηση για νέες ανατιμήσεις στα καύσιμα, είδηση που συνοδεύεται από το ερώτημα: Πού θα φτάσουν οι τιμές των καυσίμων; 

Στις  19-05-2022 διαβάζουμε:  “Φωτιά έχουν πάρει οι τιμές των καυσίμων με την βενζίνη να ξεπερνά ακόμη και τα 2,6 ευρώ το λίτρο σε ορισμένα νησιά, ενώ νέες ανατιμήσεις βρίσκονται προ των πυλών λόγω της ανόδου του πετρελαίου ,Brent, το οποίο κινείται σταθερά πάνω από τα 110 δολάρια το λίτρο ενώ ανοδικές πιέσεις ασκεί και η ισοτιμία ευρώ – δολαρίου, η οποία κινείται κοντά στο 1:1 (στα 1,05 δολάρια)”.

Οι μεγαλύτερες αυξήσεις τιμών σε ετήσια βάση παρατηρούνται στα εξής ενεργειακά προϊόντα: 

• φυσικό αέριο 122,6%, 
• ηλεκτρισμός 88,8%, 
• πετρέλαιο θέρμανσης 65,1%, 
• καύσιμα και λιπαντικά 29%, 

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι αυξήσεις σε ηλεκτρικό ρεύμα και φυσικό αέριο έχουν υπολογισθεί, αφού έχουν ληφθεί υπόψη οι επιδοτήσεις. Με άλλα λόγια, χωρίς τις επιδοτήσεις οι επιπτώσεις στις τσέπες μας από τις  αυξήσεις  θα ήταν πολύ μεγαλύτερες. 

Τα ποσοστά αυξήσεων πραγματικά ζαλίζουν. Οι τιμές στα καύσιμα,  έχουν γονατίσει επιχειρήσεις και νοικοκυριά και ήταν λογικό  να ασχοληθούμε με το σοβαρό αυτό θέμα. Άλλωστε δεν υπάρχει θαρρώ δεύτερη γνώμη, πως, «τα πάνω κάτω» φέρνει στην ελληνική οικονομία η εκτίναξη των τιμών των καυσίμων.

Βεβαίως, τα σκήπτρα των ανατιμήσεων τον Απρίλιο αλλά και όλων των τελευταίων μηνών  κρατούν το φυσικό αέριο και το ηλεκτρικό ρεύμα, 

Να συμπληρώσουμε εδώ, πως όσον αφορά τις ανατιμήσεις, ιδιαίτερη επιβάρυνση υφίστανται οι κάτοικοι στα νησιά όπου οι τιμές είναι αρκετά υψηλότερες από αυτές στα μεγάλα κέντρα και στην ηπειρωτική Ελλάδα.

2. Ρόλος καυσίμων στην οικονομία και στα νοικοκυριά

Οι εξελίξεις στις τιμές των καυσίμων, προξενούν εύλογα το ενδιαφέρον όλων των πολιτών, ενώ κάνουν τις κυβερνήσεις «να χάνουν τον ύπνο τους, γιατί ο ρόλος τους είναι σημαντικός τόσο στην  οικονομία (πχ εμπορικό ισοζύγιο , οικονομική κατάσταση  επιχειρήσεων) όσο και στα νοικοκυριά, δηλαδή στη τσέπη τους..

Για να μην κουράσω με πολλά νούμερα, θα περιοριστώ σε  ορισμένα μόνο στοιχεία. Χαρακτηριστικό στοιχείο για την οικονομία μας είναι η συμμετοχή  των καυσίμων στο εμπορικό ισοζύγιο.   

Με βάση  τα δεδομένα του πίνακα, για το  εμπορικό  ισοζύγιο  στη χώρα μας, το ισοζύγιο καυσίμων  αποτελεί ένα κρίσιμο μέγεθος με διακυμάνσεις από 16% ως 40% του συνολικού ισοζυγίου (ελλείμματος) δηλαδή του ισοζυγίου καυσίμων προς το συνολικό ισοζύγιο. Ένα τέτοιο ποσοστό είναι σημαντικό και όχι αμελητέο.  

Το ισοζύγιο αυτό, έφτασε στο χειρότερο σημείο την περίοδο των μνημονίων, το 2013 (~40%) και στη συνέχεια άρχισε να βελτιώνεται. Τα τελευταία 4 έτη κυμαίνεται κατά μέσο όρο στο 21,3% ενώ την περίοδο 2012- 2014 ξεπερνά το 30%.

Νομίζω πως και μόνο από αυτά τα δεδομένα γίνεται κατανοητό το ειδικό βάρος των καυσίμων 

Τα δεδομένα, δείχνουν, πως τα καύσιμα στο μεγαλύτερο βαθμό τα εισάγουμε, έχουμε δηλαδή τεράστια εξάρτηση για την οποία είναι αναγκαίο  μελετηθούν δύο πτυχές. Πρώτον από ποιες χώρες εξαρτόμαστε και αν έχουμε ισότιμες σχέσεις με αυτές και δεύτερον και κυριότερο αν έχουμε προωθήσει την έρευνα για εγχώριους πόρους (πχ υδρογονάνθρακες) με στόχο τη σταδιακή μέγιστη απεξάρτησή μας.  Είναι αυτονόητο, πως αν έχουμε σημαντικούς εγχώριους ενεργειακούς πόρους θα μπορούμε να έχουμε και καλύτερες τιμές. Το παράδειγμα του εγχώριου λιγνίτη  που ερευνήσαμε και αξιοποιούμε ως σήμερα, είναι αποκαλυπτικό για τη συγκράτηση που επιτεύχθηκε για δεκαετίες στην τιμή ηλεκτρικής ενέργειας.

Όσον αφορά το πρώτο, δηλαδή τις χώρες από τις οποίες εισάγουμε, είναι ενδιαφέρον πως  δεν έχουμε εξάρτηση στα καύσιμα από ΗΠΑ και ΕΕ και αυτό μας δίνει τη δυνατότητα άσκησης πιο ανεξάρτητης ενεργειακής και οικονομικής πολιτικής.

  Πηγή: Τράπεζα της Ελλάδος Ποσά σε εκατ. Ευρώ.

3. Ολιγοπωλιακός έλεγχος

Έχει μεγάλη σημασία, να επισημανθεί ο ολιγοπωλιακός έλεγχος του κλάδου των καυσίμων από  2 ομίλους(ΕΛΠΕ και ΜΟΤΟΡ ΟΙΛ), ακριβώς επειδή  είναι  κλάδος τεράστιας σημασίας για την ελληνική οικονομία.

O κλάδος του πετρελαίου διαχειρίστηκε το 40,3% του συνολικού τζίρου της βιομηχανίας ενώ απέσπασε το 33% των συνολικών καθαρών κερδών της. Στην πράξη τα δύο πανίσχυρα διϋλιστικά συγκροτήματα της χώρας – τα Ελληνικά Πετρέλαια(ΕΛΠΕ) και η Μότορ Όϊλ – καθορίζουν τις εξελίξεις στον κλάδο 

Για το 2019,  όπως αναφέρει  ο Σπύρος Κτενάς (14 Νοεμβρίου 2020 New Money), για τον κλάδο παραγωγής και επεξεργασίας πετρελαιοειδών προϊόντων,  5 εταιρείες διαχειρίστηκαν έναν τζίρο της τάξης των € 15 δισ. (!) εμφανίζοντας συνολικά κέρδη της τάξεως των 619 εκατ. 

Οι 2 αυτοί ενεργειακοί όμιλοι, ο Όμιλος ΕΛΠΕ και ΜΟΤΟΡ ΟΙΛ, είναι με τα ελληνικά δεδομένα, 2 γίγαντες της Ελληνικής βιομηχανίας. Και ο ρόλος τους είναι σημαντικότατος, με βάση αρκετούς δείκτες. (κερδοφορία,  συμβολή σε εξαγωγές,  απασχόληση κλπ). Καλύπτουν σχεδόν όλη την εγχώρια ζήτηση πετρελαιοειδών. Τα Ελληνικά Πετρέλαια (ΕΛΠΕ) και η Μότορ Όιλ Ελλάς (MOE) ελέγχουν το 100% της διύλισης με ποσοστό εγχώριας αγοράς περίπου 65% και 31% αντίστοιχα (ενώ το υπόλοιπο 4% καλύπτεται με κατευθείαν εισαγωγές προϊόντων από το εξωτερικό)

Σχετικά με τα ΕΛΠΕ (Paneuropean Oil & Industrial Holdings S.A. Όμιλος Λάτση (45,5%); Ελληνικό Δημόσιο(35,5%), λειτουργούν τα 3 από τα 4 διϋλιστήρια (ΠΕΤΡΟΛΑ, ΑΣΠΡΟΠΥΡΓΟΣ, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ) και  καλύπτουν το 73% της  εγχώριας ζήτησης σε πετρελαιοειδή, ενώ το υπόλοιπο ποσοστό καλύπτει ο όμιλος ΜΟΤΟΡ ΟΙΛ του Βαρδινογιάννη.. 

Επίσης, οι 2 όμιλοι, κατέχουν το μεγαλύτερο ποσοστό της εγχώριας χονδρικής εμπορίας, μέσω των θυγατρικών τους ΕΚΟ και BP για τα ΕΛΠΕ, και AVIN και CORAL (πρώην SHELL) για την ΜΟΕ. Στο λιανικό εμπόριο καυσίμων υπάρχουν περίπου 4835 πρατήρια καυσίμων, εκ των οποίων τα περισσότερα φέρουν τα εμπορικά σήματα εταιρειών, ενώ ένα μικρό ποσοστό είναι ανεξάρτητα.  Αναφερόμαστε στον ολιγοπωλιακό έλεγχο, γιατί δεν πρέπει να παραγνωρίζεται, γιατί συχνά οδηγεί σε ενδοσυνεννοήσεις, εναρμονισμένες πρακτικές με  επηρεασμό τελικά των τιμών, σε όφελος της κερδοφορίας τους.

Έχει γίνει στο παρελθόν αναφορά σε εναρμονισμένες  πρακτικές των 2 ομίλων, 15/11/2006 (πχ Παρέμβαση προέδρου Συνασπισμού  Αλαβάνου προς την Επιτροπή Ανταγωνισμού  Νοέμβριος 2006) που όμως λόγω αδιαφάνειας δεν οδήγησε τότε στην αποκάλυψη Όμως ο δημόσιος έλεγχος του κυκλώματος και κυρίως των διϋλιστηρίων αποτελεί πρωτεύουσα  αναγκαιότητα, Είναι σημαντική,  δυσμενής εξέλιξη, το  γεγονός,  πως, ενώ υπήρχε συμμετοχή του δημόσιου στο κεφάλαιο των  ΕΛΠΕ και στη διοίκηση,  βαθμιαία και τα τελευταία χρόνια, με ευθύνη και του ΣΥΡΙΖΑ, εγκαταλείφθηκε η όποια του συμμετοχή του Δημοσίου στο  κεφάλαιο και στο management και σήμερα   κανένας  ουσιαστικός έλεγχος δεν υφίσταται πλέον.  Είναι αδύνατη πλέον  και η όποια παρέμβαση και στην τιμολογιακή  τους πολιτική.

Οι ιδιώτες και το χρηματιστήριο είναι κυρίαρχα πλέον και το γεγονός αυτό – ότι δηλαδή το πετρέλαιο είναι ένα χρηματιστηριακό  εμπόρευμα –όπως πχ το ηλεκτρικό ρεύμα σήμερα, τα σιτηρά, τα μέταλλα- αποκλείει κάθε δυνατότητας σήμερα για  παρέμβαση του δημοσίου στις τιμές των προϊόντων. Ο καθορισμός των τιμών αν και αναφερόμαστε σε δημόσια αγαθά,  δεν είναι πλέον στην δικαιοδοσία του κράτους.

4. Ακρίβεια κυβερνητικά μέτρα

Η κυβέρνηση, ως σήμερα, για την αντιμετώπιση του προβλήματος δεν έχει πάρει κανένα ενεργειακό μέτρο, μέτρο δηλαδή που να αφορά την ενεργειακή πολιτική, αλλά περιορίζεται αποκλειστικά σε μέτρα επιδοματικής πολιτικής, σε μέτρα ενίσχυσης των πιο ευάλωτων νοικοκυριών. Έτσι είχαμε τη γνωστή επιταγή ακρίβειας σε ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού  με δευτερεύουσα γενικά επίδραση.

Μια όμως αποτελεσματική ενεργειακή πολιτική, πρέπει να κατευθύνεται στον  έλεγχο και περιορισμό της  ασυδοσίας των ισχυρών ενεργειακών ομίλων που σημειωτέον ευνοούνται και εξυπηρετούνται από τις ενεργειακές «μεταρρυθμίσεις»    (πχ εφαρμογή του target model) στην αγορά της ηλεκτρικής ενέργειας.

Όσον αφορά μάλιστα τη γενικότερη ενεργειακή πολιτική,  η  κυβέρνηση, συντονίζεται με τις  γενικότερες κατευθύνσεις  της ΕΕ στον ενεργειακό τομέα, όπου βασικός  στόχος σήμερα είναι  η πάση θυσία απεξάρτηση από  Ρωσία χωρίς όμως μελέτη, επεξεργασία προετοιμασία αντιμετώπισης των όποιων  προβλημάτων και  παρενεργειών προκύψουν, Η επιλογή στήριξης στο υγροποιημένο αέριο των  ΗΠΑ, που επέβαλαν οι ΗΠΑ, μόνο μέρος των αναγκών της ΕΕ μπορεί να καλύψει ενώ η οικονομική επίπτωση από το πολύ ακριβό αυτό υγροποιημένο αέριο των ΗΠΑ θα είναι τεράστια, τόσο για την  Ελλάδα όσο και για  τις άλλες οικονομίες της ΕΕ.

Σχετικά με τον ειδικό Φόρο Κατανάλωσης στα καύσιμα

Έχει  επισημανθεί  εδώ και χρόνια πως  καθοριστικός παράγοντας των υψηλών τιμών είναι η πολύ υψηλή φορολογία των καυσίμων, που αφορά τους Ειδικούς Φόρους Κατανάλωσης (ΕΦΚ) και τον ΦΠΑ. Και οι δύο αυτοί φόροι είναι από τους υψηλότερους στην ΕΕ τη στιγμή που το εισόδημα της ελληνικής οικογένειας είναι από τα χαμηλότερα. 

Μάλιστα η αναγκαιότητα δραστικής μείωσης η ακόμη και κατάργησης φόρων γίνεται συνείδηση και επιλογή σε άλλες χώρες όχι στην Ελλάδα. 

(Αναφερόμαστε σε   Γαλλία,  Ολλανδία ,  Κύπρος,  Πορτογαλία και  γενικά περισσότερες από 18 χώρες της ΕΕ μείωσαν τον ΕΦΚ – Η κυβέρνηση αδρανεί και κάνει απλά  τον τροχονόμο σε ένα  παράγοντα που  ταλαιπωρεί απίστευτα τα νοικοκυριά.

Η Ελλάδα ως σήμερα αδρανεί αν και έχει τον τέταρτο πιο υψηλό Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης στην ΕΕ. 

Άμεσος στόχος λοιπόν, τίθεται, η  Κατάργηση φόρων και τελών : (πχ η κατάργηση του ειδικού φόρου κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας και του τέλους εκτελωνισμού που  θα έχει ως αποτέλεσμα μια οικογένεια που είναι κάτω από το όριο της φτώχειας να πληρώνει μόνο 65 ευρώ το τετράμηνο, ενώ σήμερα η ίδια οικογένεια ενταγμένη στο κοινωνικό τιμολόγιο πληρώνει 225 ευρώ!!! δηλαδή 3,5 φορές επάνω. 

 Να επανέλθει ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης Για το πετρέλαιο θέρμανσης στα προμνημονιακά επίπεδα του 2010 

Για το Φυσικό Αέριο: Να μειωθεί δραστικά και ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης και να μειωθεί σημαντικά ο ΦΠΑ στο χαμηλό συντελεστή. Για το πετρέλαιο κίνησης και τη βενζίνη καθώς και  το αγροτικό Πετρέλαιο: Να μειωθούν δραστικά οι ΕΦΚ στα προμνημνιακά επίπεδα και να μειωθεί σημαντικά ο ΦΠΑ στο χαμηλό συντελεστή.

5. Συμπεράσματα- Προτάσεις

Όπως  προαναφέραμε, οι αυξήσεις τιμών στα καύσιμα θα έχουν  τεράστια επίδραση, επιβάρυνση  στην οικονομία και την κοινωνία,  ενώ ειδικότερες επιπτώσεις αναμένεται   να υπάρξουν  στον τουρισμό, στη βιομηχανία  στις εισαγωγές, στις εξαγωγές στις επενδύσεις.

Σχετικά με την ασκούμενη πολιτική της κυβέρνησης,  ασφαλώς χρειάζεται και η στήριξη των πιο ευάλωτων κοινωνικών στρωμάτων για  την αντιμετώπιση των σημερινών προβλημάτων,  όμως δεν πρέπει να αγνοείται η υιοθέτηση και εφαρμογή μιας άλλης αναπτυξιακής ενεργειακής πολιτικής στο εσωτερικό  και μιας πολυδιάστατης ενεργειακής πολιτικής στις  διεθνείς μας σχέσεις..

Εφαρμογή άλλης ενεργειακής  πολιτικής με ισχυρό  δημόσιο ενεργειακό τομέα, με επανάκτηση δηλαδή σε μέγιστο  βαθμό, τους ελέγχου των  σημαντικών ενεργειακών  επιχειρήσεων στην ηλεκτρική ενέργεια(ΔΕΗ, ΑΔΜΗΕ, ΔΕΔΔΗΕ) ,στο φυσικό αέριο (ΔΕΠΑ, ΔΕΣΦΑ) στο πετρέλαιο (ΕΛΠΕ)

Με μέτρα περιορισμού της φορολογικής ασυδοσίας της ασκούμενης  χωρίς όρια φορομπηχτικής πολιτικής 

Αποτελεί  επίσης αναγκαιότητα να ισχυροποιηθεί το λαϊκό κίνημα και ιδιαίτερα τις μέρες μας να δυναμώσει το καταναλωτικό κίνημα που πρέπει να εξελιχτούν σε σημαντικούς παράγοντες των εξελίξεων. Παράλληλα να δυναμώσει ο ιδεολογικός αγώνας ενάντια στις δοξασίες του Νεοφιλελευθερισμού (ΝΦ) που διαψεύσθηκαν παταγωδώς, αφού γενικευμένα αντί  συγκράτησης των τιμών, σε όφελος των νοικοκυριών είχαμε την εκτίναξη τους.